Zapytaj ekspertów

dr hab. n. med.
Barbara Zahorska-Markiewicz

• Odchudzajmy się rozsądnie - róbmy to zdrowo i długoterminowo
• Podstawowe rady dla chcących schudnąć
• O nadwadze
• Motywacja
• Aktywność fizyczna
• Dieta
• Efekt "yo-yo"

Masa ciała ma niebagatelny wpływ na nasze zdrowie i samopoczucie. Należy ją więc systematycznie kontrolować. O tym, czy ważymy prawidłowo możemy się przekonać w prosty sposób, korzystając z przygotowanych przez lekarzy wzorów na obliczenie prawidłowej masy ciała.

Co to znaczy?

Nadwagą określa się zwiększenie masy ciała 110 – 120% masy należnej, czyli odpowiedniej do naszego wzrostu i wieku. Natomiast o otyłości mówi się wówczas, gdy ilość tkanki tłuszczowej przekracza u kobiet 30%, a u mężczyzn 25% masy ciała.

Należną masę ciała można obliczyć według wzoru:

• dla kobiet - (wzrost w cm – 100) – 10%
• dla mężczyzn - (wzrost w cm – 100) – 5%

Często stosowany jest także tzw. wskaźnik masy ciała (Body Mass Index = BMI). Oblicza się go w następujący sposób:

Zakres wskaźnika BMI oznacza:

• od 18,5 do 24,9 – masa prawidłowa,
• od 25 do 29,9 – nadwaga
• powyżej 30 – otyłość.

Aby zorientować się, czy ważymy prawidłowo można też mierzyć obwód talii. Wykazano, że koreluje on z odpowiednimi zakresami BMI.

Należy jednak pamiętać, że na naszą wagę składa się nie tylko tłuszcz, ale i masa kostna, masa mięśniowa, trzewia oraz woda. W ocenie wagi należy więc brać pod uwagę nie tylko wskaźniki, ale i własną budowę ciała: budowę kośćca i masę mięśniową. Osoba uprawiająca aktywnie sport może bowiem ważyć nieco więcej z uwagi na wyrobioną masę mięśniową, a nie jest wcale otyła. Jednocześnie zatrzymywanie i wydalanie wody, która stanowi 2/3 naszego ciążaru ciała łatwo może wywołać wahania wagi ciała rzędu 1-2 kilogramów, szczególnie u kobiet przed lub po cyklu miesiączkowym.

Problem nadwagi i otyłości staje się pomału w Polsce problemem społecznym. Według badania pilotażowego Polski Projekt 400 miast z 2003 roku nadwagę lub otyłość stwierdzono u 69% badanych, natomiast otyłość u 43%. Największy niepokój wzbudza zwiększanie się liczby otyłych dzieci. W Polsce, w ostatnim dwudziestoleciu wzrost częstości występowania otyłości u dzieci oceniany jest na od 2,5% do 12%.

Przyczyny

Przybieranie na wadze zależy przed wszystkim od tego co, jak i w jakich ilościach jemy oraz jaki tryb życia prowadzimy. Kobiety częściej niż mężczyźni wypowiadają wojnę nadwadze i otyłości; są też bardziej niż mężczyźni na nie narażone.

Przyczyny nadwagi i otyłości to:

• Złe nawyki żywieniowe – dotyczy 90% osób z nadwagą i otyłością.
  Jest to nieracjonalne odżywianie się, czyli spożywanie nadmiaru jedzenia w stosunku do potrzeb organizmu, odżywianie się potrawami wysokokalorycznymi, nieregularne posiłki, jedzenie w pośpiechu i stresie.
• mała aktywność fizyczna, w szczególności siedzący tryb życia
• przyczyny o podłożu psychologicznym, tj. problemy osobowościowe, lęk przed światem czy ogólnie obawa przed zmianami.
• choroby, tj. cukrzyca, zaburzenia neurologiczne lub endokrynologiczne
• uwarunkowania genetyczne.

Kobiety są częściej niż mężczyźni biologicznie narażone na nadwagę i otyłość.

• W okresie pokwitania nadwaga i otyłość częściej pojawiają się u dziewcząt niż u chłopców.
• U wielu kobiet (około 18%) powstanie otyłości łączy się z ciążą i okresem poporodowym. Zwiększenie masy ciała w pierwszym roku po porodzie zaobserwowano u 40% kobiet. W ciążach wielokrotnych każda kolejna ciąża przyczynia się do zwiększenia masy ciała u 12% kobiet.
• Na ryzyko przekroczenia należytej masy ciała narażone są także kobiety w okresie menopauzy, u których zmiany hormonalne powodują podobną jak u mężczyzn tendencję odkładania tłuszczu w okolicach jamy brzusznej. W tym okresie przyczyną nadwagi mogą być także czynniki psychospołeczne związane z zakończeniem pracy zawodowej, zmianą roli społecznej. Wywołane przez nie zmiany nastroju i tendencje depresyjne powodują zwiększenie spożycia pokarmów, a w konsekwencji przekroczenie właściwej masy ciała.

Wpływ na zdrowie

Nadwaga i otyłość są przyczyną wielu chorób i powikłań zdrowotnych, które najczęściej dotyczą serca i układu krążenia, układu pokarmowego, stawów i kręgosłupa, a także układu hormonalnego. Zbędne kilogramy wpływają niekorzystnie nie tylko na zdrowie i kondycję fizyczną, ale mogą stać się także przyczyną kryzysów psychicznych i złych relacji z otoczeniem.

Nadwaga może prowadzić do otyłości, która jest stanem patologicznym i stanowi bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia, a nawet życia.

• Osoby otyłe częściej chorują na cukrzycę i nadciśnienie tętnicze. U osób otyłych 10-krotnie częściej niż u szczupłych dochodzi do zaburzeń rytmu serca, a dwukrotnie częściej rozwija się niewydolność krążenia. Dolegliwości sercowe, zawał serca, nagły, przedwczesny zgon rzadziej zdarzają się u osób o prawidłowej wadze ciała.
• Obciążenie nadmierną masą ciała przyczynia się do zmian zwyrodnieniowych stawów kręgosłupa i kończyn dolnych oraz pojawienia się żylaków.
• Nadmiar tłuszczu w wątrobie działa toksycznie i wywołuje zmiany podobne jak u nadużywających alkohol.
• Otyłość zwiększa ryzyko kamicy żółciowej, a także niektórych nowotworów (trzonu macicy, sutka, jelita grubego i odbytnicy).
• U kobiet otyłych częściej występują zaburzenia hormonalne i powikłania ciąży.
• Przekroczenie należytej masy ciała może też utrudnić przeprowadzenie niektórych zabiegów operacyjnych oraz pogorszyć przebieg rehabilitacji pooperacyjnej.

Poza niekorzystnym wpływem na zdrowie fizyczne nadwaga i otyłość mają negatywny wpływ na kondycję psychiczną. Ograniczają codzienne aktywności, bywa że nawet utrudniają znalezienie pracy, a w konsekwencji pogarszają jakość życia, stymulują niską samoocenę, złe samopoczucie, a nawet powodują depresję i izolację społeczną.

prof. dr hab. n. med. Barbara Zahorska-Markiewicz - internista